Gary, Indiana

Чикагогоос өмнө зүгт 20-иодхон мile газар Индианагийн Гэйри (Gary) хэмээх нэгэн хот бий. Чикагод амьдрагсад бол андахгүй дээ. Энэ хот цагтаа цалгиж явсан хот гэж байгаа. АНУ-ын хамгийн том гангийн үйлдвэр энд баригдаж, Зууны хот (Century City), Гангийн хот (Steel City) гэх мэтчлэн нэрлэгдэж, хожим 1905 онд гангийн үйлдвэрийн захирал Elbert H. Gary-ийн нэрээр албан ёсоор Gary хот хэмээн нэрлэх болсон. Бүхний танил Оprah Winfrey, Michael Jackson нар энд төрсөн гэж байгаа. Харин 60 оны дундуур америк даяар төмрийн үйлдвэрүүд дампуурч, олон мянган ажилчид ажилгүйчүүдийн эгнээнд шилжихэд Гэйри хотод демографийн асар том өөрчлөлтүүд гарч эхэлсэн юм билээ. Ажлаас халагдсан дундаж болон түүнээс дээш хөрөнгөтэй иргэд нь нутаг сэлгэн өөр тийш нүүж, олон тооны харууд л буурь сахин үлдсэн гэдэг. 1967 оны 11 сард харууд ихтэй газар хар хүн сонгуульд өрсөлдвөл хар хүн л ялдаг жамаар Richard G. Hatcher анхны хар арьстан хотын дарга (мayor) болон сонгогдож. Энэ цагаас эхлэн муждаа хоёр дахь том хотод тооцогддог энэ хот дампуурлын замаар тууштай замнасан гэхэд болно.
116,000 хүн амтай энэ хотын 84% нь хар арьстан, 11.9% нь цагаан арьстан, 4.9% нь хиспаник, үлдсэн нь ази, тэгээд нутгийн уугуул индианчууд. Энэ хотын дундуур машинтай яваад өнгөрөхөд л нэг тийм таагүй сэтгэгдэл төрдиймдаа. Эвдэрч нурсан балгас, эвгүй харц чулуудах харууд, ойрд засвар хийгдээгүй зам харгуй энэ хотын нүүр царай. Гэмт хэргийн тоогоороо индианадаа бүү хэл, улс даяар толгой цохино. Жилдээ 60-80 орчим хүн зөвхөн бууны суманд өртөж нас бардаг энэ хот 1998, 1999 оны Америкийн хамгийн аюултай хотоор (the most dangerous city) шалгарч байсан гэж байгаа.
Би нэг америк найзаасаа Обамад саналаа өгөхгүй шалтгааныг нь асуухад "Just look at Gary" гэдэг юм байна. Цааш нь тэрээр хэлэхдээ "эрчүүд нь хар тамхинд толгойгоо мэдүүлж, эмэгтэйчүүд нь хэнийх нь мэдэхгүй олон хүүхэд цувуулан нийгмийн халамжинд л хамрагдаж чадвал их юм гэж боддог хүмүүс. Улсаас тэдэнд хоолны талон, хөнгөлөлттэй хямд сууц олгоно. За, тэгээд ажил хийх тун дургүй хүмүүс дээ" хэмээн толгой сэгсрэн өгүүлж билээ.
Энэ нийтлэлийг уншаад харуудыг муулах гэлээ гэж битгий бодоорой. This is the fact. Үнэн байдлыг л би бичлээ. Уг нь хар, цагаан, шар гэлтгүй бүгд л адилхан хүн, аль ч үндэстэнд сайн муу хүмүүсийн аль аль нь л байдаг. Тэхдээ л харуудаас нэг тийм нийтлэг шинж харагддаг л юм даа.

Нутаг нэгтнүүддээ сануулж хэлэхэд Гэйри хавиар нээх их явах гээд байсны хэрэггүй ээ. Харууд олонтоо газар аль болох болгоомжтой байх хэрэгтэй. Гай газар доороос гэж яаж мэдэхэв, хүн амьтанд баригдаад юм хумаа дээрэмдүүлвэл байгаа юмаа үг дуугүй өгөөд л салсан нь дээр. Эд нар хүний амийг юман чинээ саналгүй шууд л буудна. Манай нэг хуурай дүү байдийн. Тэр Монголоос ирээд удаагүй байхдаа Гэйрид пицца зөөх ажилд орсийм л даа. Би хэлээд л байдаг байсан, хийсний хэрэггүй ээ, тэр чинь аюултай газар шүү гээ л. Тэгсэн нэг өдөр хамаг юмаа дээрэмдүүлчихээд, их л баргар царайтай орж ирдиймдаа. Түүнд гар буу биш, харин бүүр урт том буу тулгасан байгаа юм. Манай монголд ямар тэгж буу тулгадаг хэрэг гараад байдаг ч биш. Эвгүй л байсан байж таараа.

За тэгэхээр, харууд ихтэй газраар их явдаг бол дараах зөвлөгөөнүүдийг дотроо бодож яваарай.

1. Гэрлэн дохион дээр зогсож байхдаа машиныхаа цонхийг нээх гэсний хэрэггүй. Мөн хажуудаа зогсож байгаа машины жолоочтой харц тулгарахгүй байхыг хичээ.

2. Бензин клонк дээр бензинээ хийж байхдаа машиндаа ороод дүүрэхийг хүлээсэн нь дээр.

3. Орой үдшийн цагаар гадагш гарах гэсний хэрэггүй л болов уу. Тэд чинь шөнийн амьдралтай улсууд. Хөшгөө хаалттай байлгасан нь дээр. Болж өгвөл цонхны ойр суухгүй байвал зүгээр. Сүүлийн үед гэртээ байж байгаад тэнэсэн сумны золиос болсон хүүхэд, томчуул цөөнгүй бий.

4. Банкны АТМ-ээр үйлчлүүлэхдээ хавь ойрыг сайн нягталж харж бай. Машинаа болж өгвөл тулгаж зогсоо, хаалганыхаа цоожыг бүү тайл.

5. Харууд олонтой олон нийтийн газар суух, хүлээх хэрэг гарвал үнэртэй ус ч юмуу, гаа ч юм уу авч яваарай. Хамар доороо түрхчихэж бай. Тэд нараас яг тийм гэхийн тэмдэггүй эвгүй үнэр ханхалдаг.

6. Тэднийг 'негро' гэж хэзээ ч битгий дууд. Америкт анх орж ирсэн тэдний өвөг дээдсүүдийг тийнхүү нэрлэдэг байсийн билээ. Тухай үед тэд нар чинь мэдээж боолууд л байсаншд. Негро гэж дуудвал, 'хөөе боол оо' гэсэнтэй утга нэгэн болдиймуу яадийн, энэ үгэнд тэд нар тун ч дургүй дээ. Харин хоорондоо бие биедээ хэрэглээд байдаг нь сонин.

Манай монголчууд нэг үеийг бодвол Америкт хаа саагүй л амьдрах болж. Байр сууц түрээслэхдээ харууд цөөтэй газар сонговол зүгээр. Цөөтэй гэж хэлсний учир нь харгүй газар цөөхөн болсных, ялангуяа Чикаго хавиар. Аюулгүй байдлаас гадна, хөгжмөө орилуулж, чанга чанга хашгиралдаж тав тух алдагдуулах нь хэцүү. За тэгээд байр, хауз худалдаж авахдаа үүнийг сайн бодолцож үзээрэй. Яагаад гэвэл хар олширч байгаа газрын байрны үнэ үргэлж унадаг. Хөлс хүчээ шавхаж авсан 300,000$-ын байр чинь хэдэн жилийн дараа 100,000$ хүрэхтэй үгүйтэй болчихсон байвал ямар сайн байхав.